fbpx

Blog

> Koslawosc-i-szpotawosc-stawow-kolanowych

Koślawość i szpotawość stawów kolanowych

Koślawość i szpotawość stawów kolanowych należą do wad postawy ciała w obrębie kończyn dolnych i dotyczą zarówno dzieci, jak i osób dorosłych, u których zazwyczaj są to już utrwalone wady z okresu dzieciństwa i konsekwencja  bagatelizowania bądź nieprawidłowego leczenia. W okresie noworodkowym i niemowlęcym szpotawość kolan, jak i występująca później koślawość są stanem fizjologiczna. Dopiero około 7 r. ż. kończyny dolne uzyskują typowe dla dorosłych odchylenie kątowe w stosunku do pionu o wartości 6-70. Wady te przypisane są też płci – koślawość częściej występuje u dziewczynek, zaś szpotawość u chłopców, co uwarunkowane jest  budową miednicy – szerszej u chłopców.

Charakterystyka kolan koślawych i szpotawych

Kolana koślawe (łac. genu valgum) i szpotawe (łac. genu varum) charakteryzują się zaburzeniami osiowego ustawienia kości udowej względem kości piszczelowej.  Kończyny w tych wadach przybierają charakterystyczny kształt litery „X” w przypadku koślawości kolan i litery „O” w szpotawości.  Obecność  i wielkość zmian ocenia się w stopniach lub centymetrach, sprawdzając w pozycji stojącej odległość:

  • między kostkami przyśrodkowymi stopy,  przy zwartych  kolanach – w przypadku koślawości,
  • między kolanami przy złączonych kostkach – w szpotawości.

O patologii świadczy kąt otwarty pomiędzy udem a podudziem zwrócony na zewnątrz w przypadku kolan koślawych i do wewnątrz przy szpotawych. Odchylenie od osi większe niż 4-5 cm lub 10-150 wskazuje na zamiany patologiczne wymagające odpowiedniej terapii.

W rozpoznaniu  wad oraz w ocenie dynamiki rozwoju zmian zwykle wystarcza zdjęcie radiologiczne kolan. Rzadko wykonywane są inne badania obrazowe.

Przyczyny powstania koślawości i szpotawości kolan

  • nieprawidłowe budowa stawów biodrowych (dysplazja),
  • wrodzone wady kolan i stóp,
  • przeciążenia spowodowane nadwagą i otyłością,
  • wrodzona wiotkość struktur więzadłowych (hipermobilność),
  • porażenia mięśni,
  • zapalenia stawów, choroby reumatyczne,
  • niedobór witaminy D (krzywica),
  • szybki wzrost dziecka,
  • urazy i złamania,
  • zbyt wczesna pionizacja dziecka (zmuszanie do stania, chodzenia).

Objawy i powikłania koślawości i szpotawości kolan

Kolana koślawe i szpotawe wywołują zaburzenia w układzie kostnym (deformacje strukturalne) oraz mięśniowo-więzadłowym (dysbalans napięciowy), co ma wpływ na postawę ciała, stabilność stawu kolanowego oraz poruszanie się. W szpotawości kolan chód staje się kaczkowaty, w koślawości zaś chwiejny, niepewny, kołyszący i koszący.  Wady te wymuszają też kompensację w pozostałych stawach, żeby zachować funkcję kończyny, doprowadzając do powstania nieprawidłowości w ustawieniu stawu skokowego i biodrowego.

Zaburzenia w układzie mięśniowo-więzadłowym

Rodzaj zaburzeń Koślawość kolan Szpotawość kolan
Skrócone i  przykurczone więzadła i mięsnie -pasmo biodrowo-piszczelowe
-mięsień dwugłowy uda
-mięsień obszerny boczny uda
– napinacz powięzi szerokiej
-więzadło poboczne strzałkowe,
-mięsień półścięgnisty
-mięsień półbłoniasty
-więzadło poboczne piszczelowe
Osłabione i  rozciągnięte więzadła i mięśnie -głowa przyśrodkowa mięśnia
czworogłowego uda
-rozcięgna mięśni półbłoniastego,
półścięgnistego i krawieckiego
-więzadło poboczne piszczelowe
-mięsień dwugłowy uda
-mięsień napinacz powięzi
szerokiej
-więzadło poboczne strzałkowe

Leczenie koślawości i szpotawości kolan

W leczeniu i profilaktyce  wad kończyn dolnych  najlepsze wyniki przynosi fizjoterapia. Kluczowym jej elementem  jest określenie stopnia zaawansowania zmian strukturalnych i funkcjonalnych, na podstawie których przygotowywany jest indywidualny plan terapii.

Fizjoterapia

W przypadkach wad niewielkiego stopnia w ramach fizjoterapię zaleca się:

  • unikanie czynników prowokujących wadę,
  • regularną, różnorodną i nie powodującą przeciążeń aktywność ruchową,
  • terapię manualną w przypadku czynnościowego zablokowania w stawach,
  • indywidualnie dobrane ćwiczenia korekcyjne wzmacniająco-rozciągające (rozluźniające napięte mięśnie i wzmacniające mięśnie nadmiernie rozluźnione),
  • masaże,
  • kinesiotaping,
  • sprzęt ortopedyczny (indywidualne wkładki korygujące jako uzupełnienie oraz utrzymanie efektów ćwiczeń i terapii, szyny odciążające czy redresujące do stosowania na noc),
  • wzbogacenie diety o produkty spożywcze zawierające wapń oraz witaminę D,
  • przeciwdziałanie nadwadze i otyłości.

W wadach zaawansowanych, utrwalonych  i przy braku poprawy konieczna jest  interwencja chirurgiczna, polegająca na odpowiednim dopasowaniu długości więzadeł, osteotomii korekcyjnej kości udowej, bądź całkowitej wymianie stawu – endoprotezoplastyce kolana .

Podsumowanie

Obserwowana w ostatnich latach malejąca aktywność fizyczna dzieci wywiera negatywny wpływ na rozwój ich narządu ruchu i jest jedną z przyczyn występowania wad postawy, w tym także kolan. Asymetryczne zaburzenia napięcia mięśniowego przy braku ruchu mogą w ciągu kilku miesięcy doprowadzić do przykurczów ścięgien i więzadeł, a następnie do strukturalnych deformacji w układzie kostno-stawowym kończyn dolnych.

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *